Prevencija raka grlića materice

Širom sveta, svaka 2 minuta, po jedna žena umre od raka grlića materice.1 Globalno, rak grlića materice je treći najčešći oblik raka kod žena - u svetu godišnje čak 500 000 žena oboli od njega, a više od polovine ne dobije borbu sa ovom bolešću.2

Prema podacima u Srbiji – rak grlića materice čini 6 % od svih smrtnih slučajeva kod žena u Srbiji. Srbija ima najveću učestalost raka grlića materice (24,3 na 100 000) u odnosu na sve druge republike bivše Jugoslavije i jednu od najvećih među zemljama jugoistočne Evrope. Učestalost raka grlića materice u centralnoj Srbiji je dvostruko veća od učestalosti u zapadnoj Evropi (10,43 na 100 000) i oko tri puta veća nego u zemljama Evropske unije (8,1 na 100 000). Starosna zastupljenost raka grlića materice pokazuje tipičan porast posle 30 godina, sa vrhom učestalosti kod žena starosti od 45 do 49 i 70-74 godina.3

Na sreću, razvoj raka grlića materice uglavnom traje dosta dugo (deset i više godina), a tokom njegovog razvoja – grlić materice je dostupan ginekološkim pregledima u okviru skrininga na rak grlića materice koji se u Srbiji sprovodi od 2009. godine za sve žene starosti 25-69 godina, pa se promene ukoliko se otkriju pravovremeno mogu uspešno lečiti još u ranoj fazi. Ove promene se označavaju sledećim stadijumima: benigne ćelijske promene, ASCUS, LSIL, HSIL i rak grlića materice.

Više o samom značenju citoloških rezultata možete pronaći na adresi: www.ecca.info/sr

Šta izaziva rak grlića materice?

Zahvaljujući istraživanju od preko 30 godina – danas je poznato da je glavni uzročnik raka grlića materice humani papilomavirus (skraćeno HPV) - pronađen u 99,7% slučajeva raka grlića materice u svetu.4 Postoji oko 100 tipova HPV, ali nisu svi izazivači raka grlića materice. Od ukupnog broja - oko 40 tipova napada kožu i sluzokožu u polnoj regiji, a nekih 15 tipova je onkogeno (mogu da izazovu rak grlića materice). Među njima, najonkogeniji su HPV tipovi 16 i 18 koji izazivaju preko 70% slučajeva raka grlića materice.5

HPV infekcija je vrlo česta infekcija kod žena i muškaraca. Prenosi se polnim odnosom i kod relativno malog broja zaraženih žena ona može dovesti do nastanka raka grlića materice. Problem je što gotovo 80% polno aktivnih žena bude bar jednom tokom života zaraženo6, pa tada i mali procenat mogućnosti za nastanak raka – daje veliki broj slučajeva (već pomenutih 500 000 slučajeva godišnje).

Postoje dva osnovna tipa raka grlića materice

Većina slučajeva raka grlića materice je po prirodi pločastoćelijskog tipa. Pored ovog tipa, kao najčešćeg, postoji i adenokarcinom (20-25% slučajeva7) koji se javlja u samom kanalu grlića materice. Adenokarcinom je u većoj meri povezan sa HPV tipom 18 i s obzirom na lokaciju može biti teži za otkrivanje. Na sreću, njegova učestalost pojave kod žena je manja, ali se smatra agresivnijim i ima manji procenat preživljavanja.

Simptomi raka grlića materice su zapravo retki i nespecifični, tj. mogu da ih izazovu i druga stanja. To mogu biti krvarenje nakon polnog odnosa, neuobičajeni sekret i bol u genitalnom području. Ako primetite bilo koji od ovih simptoma, potrebno je da posetite ginekologa.

Kako sprečiti rak grlića materice?

Za sprečavanje raka grlića materice osnovu čini redovan, bezbolan ginekološki pregled u sklopu skrininga tokom koga se uzima bris sa grlića materice koji se potom posmatra pod mikroskopom u cilju ispitivanja na prisustvo abnormalnih ćelija. Dobro organizovani skrining programi sa ciljem otkrivanja i lečenja početnih promena i ranih stadijuma raka grlića materice sprečavaju i do 80% slučajeva raka grlića materice u razvijenim zemljama.8

Razvoj vakcina protiv humanih papiloma virusa zasnovanih na virusu-sličnim česticama rezultirao je preporukama za njihovu primenu u mnogim zemljama sveta. Ove vakcine se proizvode istom tehnikom proizvodnje kao i rekombinantna hepatitis B vakcina, koja je u upotrebi u svetu od 1986. godine. Zaštita protiv raka grlića materice koju ove vakcine pružaju zasniva se na zaštiti protiv 2 najzastupljenija onkogena tipa humanog papiloma virusa sadržana u ovim vakcinama – HPV 16 i HPV 18.

HPV vakcinu je najbolje primiti pre početka stupanja u polne odnose, kako bi njen efekat bio što potpuniji. HPV vakcina se prima u 3 doze tokom ukupnog perioda od 6 meseci.

Rezultati kliničkih ispitivanja pokazali su da su vakcine bezbedne tokom primene u sprečavanju infekcije najčešćim HPV tipovima. U junu 2007. godine, Savetodavni komitet za sigurnu imunizaciju Svetske zdravstvene organizacije izjasnio se pozitivno u vezi sa profilom bezbedne primene dostupnih HPV vakcina.
U aprilu 2009. Svetska zdravstvena organizacija dala je pozitivnu preporuku za njihovu primenu, a u oktobru 2009. i tri domaća strukovna udruženja u Srbiji:
- Udruženje za dečiju i adolescentnu ginekologiju (www.dags.org.rs)
- Udruženje za ginekološku onkologiju Srbije
- Srpsko lekarsko društvo – Sekcija za citologiju i citodijagnostiku

Zaključak preporuka9

"Citološki bris u okviru skrininga na rak grlića materice ostaje glavno sredstvo za otkrivanje postojećih lezija grlića materice...

Uloga vakcinacije jeste u prevenciji same onkogene HPV infekcije, koja se ne može sprečiti već postojećim metodama, ali koja zato predstavlja dopunu zaštiti postignutoj kroz skrining. Ovo se posebno odnosi na vakcinalnu zaštitu protiv HPV tipova koji su izazivači adenokarcinoma.

Važno je da se nakon vakcinacije protiv najčešćih izazivača raka grlića materice, nastavi sa redovnim skriningom kako bi se osigurala zaštita protiv HPV tipova protiv kojih vakcine ne pokazuju zaštitu i kako bi se na adekvatan način merio uspeh u prevenciji karcinoma cerviksa."

Smatra se da primena vakcine protiv HPV tipova 16 i 18 pre početka seksualne aktivnosti, uz redovan skrining (1 ginekološki pregled u 3 godine) može da smanji učestalost raka grlića materice za 94%.10

Literatura:
1. http://www.cervicalcancer.org/statistics.html
2. Ferlay J et al. GLOBOCAN 2002 Cancer Incidence, Mortality and Prevalence Worldwide. IARC CancerBase. Lyon 2004
3. Republicki vodic za prevenciju maligniteta. SLD. 2005
4. Wallboomers JM et al. J Path 189: 12-19 (1999)
5. Muñoz et al. Int J Cancer 2004; 111: 278–85.
6. Brown DR et al. A longitudinal study of genital human papillomavirus infection in a cohort of closely followed adolescent women. J Infect Dis 2005; 191:182–192
7. Smith HO et al. The rising incidence of adenocarcinoma relative to squamous cellcarcinoma of the uterine cervix in the United States--a 24-year population-based study. Gynecol Oncol 2000; 78:97–105
8. Position paper on HPV vaccines. World Health Organization. 2009
9. HPV vakcinacija kao dodatna mera zaštite protiv raka grlića materice. SLD – Sekcija za citologiju i citodijagnostiku. 2009
10. Goldie SJ et al. Journal of National Cancer Institute, Vol 96, No.8, April 21, 2004; p 604-615

 

^ Nazad na vrh

Srbija

Ključne činjenice

Svake sekunde...
mi isporučimo više od 35 doza vakcina
Svake minute...
više od 1.100 recepata je izdato za GSK proizvode
Svaki sat...
potrošimo više od 300.000 funti (US$ 562,000) za pronalaženje novih lekova
Svaki dan...
više od 200 miliona ljudi širom sveta upotrebljava GSK četkice ili pastu za zube
Svake godine...
naše fabrike proizvedu 9 milijardi Tums tableta, 6 milijardi Panadol tableta i 600 miliona tuba pasti za zube